Jicht in de voet: symptomen, oorzaken en de rol van de podotherapeut

Jicht in de voet begint vaak midden in de nacht: een brandende, bonkende pijn in de grote teen die zo hevig is dat zelfs het gewicht van een deken ondraaglijk voelt. Het is een van de pijnlijkste gewrichtsaandoeningen die bestaat, en toch weten veel mensen niet precies wat het is of hoe ze ermee om moeten gaan. In Nederland hebben naar schatting 480.000 mensen jicht, en dat aantal groeit de komende jaren verder door vergrijzing en leefstijlfactoren.

In dit artikel leest u wat jicht in de voet precies is, hoe u het herkent, waar het vandaan komt en wat een podotherapeut voor u kan betekenen als de aanvallen terugkeren.

Wat is jicht in de voet?

Jicht is een reumatische gewrichtsontsteking waarbij urinezuurkristallen (ook wel uraatkristallen genoemd) zich ophopen in en rondom een gewricht. Het lichaam reageert op die kristallen als een indringer: het gewricht raakt ontstoken, zwelt op en wordt extreem pijnlijk. Dat proces kan razendsnel gaan.

De voet is de meest getroffen plek, en binnen de voet is het grote teengewricht verreweg de meest voorkomende locatie. Ongeveer 50 tot 60 procent van alle eerste jichtaanvallen begint hier. De medische term voor jicht in dit specifieke gewricht is podagra. Maar ook de wreef, de enkel, de zijkant en de onderkant van de voet kunnen aangedaan zijn.

Er is een reden waarom jicht zo vaak in de voeten begint. De voet is het verste punt van het hart, heeft een lagere lichaamstemperatuur dan de romp, en urinezuur kristalliseert sneller bij lagere temperaturen. Tel daarbij op dat de voet dagelijks grote drukbelasting verwerkt, en het wordt begrijpelijk waarom dit gewricht als eerste bezwijkt.

Hoe herkent u een jichtaanval aan de voet?

Een jichtaanval is moeilijk te missen. De klachten van jicht in de voet zijn typerend:

• Plotselinge, heftige pijn,vaak ’s nachts of vroeg in de ochtend
• Het gewricht is dik, rood, warm en glanzend
• Extreme gevoeligheid: zelfs een laken of aanraking van een sok is pijnlijk
• De huid rondom het gewricht staat strak
• Na de aanval kan de huid schilferen of jeuken

Bij mensen die herhaaldelijk jichtaanvallen krijgen, kunnen er na verloop van tijd witte knobbeltjes rondom de gewrichten ontstaan. Dit zijn zogenaamde tofusnoduli, ophopingen van urinezuurkristallen onder de huid. Ze zijn op zichzelf niet altijd pijnlijk, maar kunnen gewrichtsschade veroorzaken als ze onbehandeld blijven.

Meer weten over reumatische aandoeningen aan de voet? Lees dan ook onze pagina over de reumatische voet.

Waardoor ontstaat jicht in de voet?

Jicht ontstaat doordat er te veel urinezuur in het bloed zit: de medische term is hyperurikemie. Urinezuur is een normaal afvalproduct van de stofwisseling, gevormd bij de afbraak van purines. Het meeste urinezuur wordt door de nieren uitgescheiden. Wordt er echter te veel aangemaakt, of scheiden de nieren onvoldoende uit, dan hoopt het zich op en begint het te kristalliseren in de gewrichten.

Voeding, leefstijl en risicofactoren

Voeding speelt een rol, maar het is genuanceerder dan vaak gedacht. Vroeger werd jicht “de ziekte van koningen” genoemd, wijzend op een overdadig leven vol vlees en wijn. Die associatie klopt maar gedeeltelijk. Voeding kan een aanval uitlokken, maar is zelden de enige oorzaak. Factoren die de urinezuurwaarden verhogen:

• Purinerijke voeding: orgaanvlees (lever, nier), rood vlees, schaaldieren, sardines en ansjovis
• Alcohol: met name bier, alcohol remt de uitscheiding van urinezuur door de nieren
• Frisdranken met fructose: deze suiker stimuleert de aanmaak van urinezuur
• Uitdroging: onvoldoende vochtinname verhoogt de concentratie urinezuur in het bloed
• Overgewicht: verhoogt zowel de aanmaak als de concentratie van urinezuur

Medische factoren die jicht uitlokken

Niet iedereen met een purinerijk dieet krijgt jicht. Medische factoren zijn minstens zo bepalend:

• Verminderde nierfunctie: de nieren scheiden onvoldoende urinezuur uit
• Diuretica (plaspillen): veel gebruikt bij hoge bloeddruk, verminderen de uitscheiding van urinezuur
• Diabetes, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten: deze aandoeningen zijn sterk geassocieerd met jicht
• Erfelijke aanleg: als jicht in de familie voorkomt, is uw risico aanzienlijk hoger
• Leeftijd en geslacht: jicht treft mannen vaker dan vrouwen, met name boven de 40 jaar; bij vrouwen neemt het risico toe na de menopauze

Heeft u diabetes en maakt u zich zorgen over uw voeten? Lees meer over diabetes podotherapie en de specifieke risico’s voor uw voeten.

Hoe lang duurt jicht aan de voet?

Een jichtaanval duurt zonder behandeling doorgaans één tot drie weken. De pijn is de eerste 24 tot 48 uur het hevigst en neemt daarna geleidelijk af. De meeste mensen zijn na twee weken volledig klachtenvrij.

Het probleem is wat er daarna gebeurt. Zonder aanpassing van leefstijl of medicatie keren de aanvallen terug, en elke volgende aanval kan heviger zijn en langer duren. Bij sommige mensen ontwikkelt zich chronische jicht: een toestand waarbij de gewrichten nooit volledig vrij zijn van kristallen en de ontsteking sluimert. Dat stadium gaat gepaard met blijvende gewrichtsschade als er niet tijdig wordt ingegrepen.

Vroegtijdige behandeling voorkomt dan ook vaak grotere problemen op de lange termijn.

Wat kunt u zelf doen bij een jichtaanval?

Bij een acute aanval zijn er een aantal stappen die u direct kunt zetten om de pijn te verlichten:

1. Koel het gewricht: een ijskompres of coldpack gewikkeld in een theedoek helpt de zwelling en pijn te verminderen. Leg het nooit direct op de blote huid.
2. Leg uw voet omhoog: dit vermindert de zwelling.
3. Ontlast het gewricht: draag wijde schoenen of slippers en vermijd sokken of dekens die druk uitoefenen op de teen.
4. Drink veel water: minstens 1,5 tot 2 liter per dag helpt de nieren om urinezuur af te voeren.
5. Raadpleeg uw huisarts: bij een eerste aanval altijd. De huisarts kan pijnstillers voorschrijven, zoals ontstekingsremmende middelen (NSAIDs) of colchicine, die de aanval aanzienlijk verkorten.

Ga ook naar de huisarts als de pijn na drie dagen niet afneemt, als u koorts krijgt, of als u twijfelt of het wel om jicht gaat.

Wanneer helpt een podotherapeut bij jicht?

De huisarts behandelt de acute jichtaanval. Maar wat als de aanvallen terugkomen? Wat als u ondanks medicatie moeite houdt met lopen, of merkt dat bepaalde schoenen de klachten steeds opnieuw uitlokken?

Dat is precies het moment waarop een podotherapeut in beeld komt.

Een podotherapeut kijkt anders naar uw voet dan een huisarts. We analyseren hoe u staat, loopt en welke druk er op welke gewrichten valt. Bij jicht is dat bijzonder relevant: het grote teengewricht draagt bij elke stap een aanzienlijke belasting. Als dat gewricht al gevoelig is door kristalvorming, kan een verkeerd looppatroon of ongeschikt schoeisel een nieuwe aanval uitlokken of de hersteltijd verlengen.

In onze praktijk werken we op basis van een grondige voet- en looppatroonanalyse. Op basis daarvan stellen we een persoonlijk behandelplan op.

Schoenen en steunzolen bij (chronische) jicht

Schoenen zijn een onderschat onderdeel van jichtmanagement. Schoenen die te nauw zijn rondom de neuzen klemmen het grote teengewricht samen en verhogen de druk op precies de plek die al kwetsbaar is. Praktisch advies bij jicht:

• Kies schoenen met voldoende breedte in het voorvoetgedeelte
• Zorg voor een ruime teenbox zodat de grote teen vrij kan bewegen
• Vermijd hakken en smalle puntneuzen
• Een zachte, flexibele zool verdeelt de druk beter

Bij chronische jicht of na een zware aanval kunnen podotherapeutische steunzolen op maat het grote teengewricht gericht ontlasten. Een maatwerkzool corrigeert het looppatroon, verdeelt de drukbelasting over de hele voet en reduceert zo de mechanische belasting op het aangedane gewricht. Meer informatie over de werking van zolen leest u in ons artikel over steunzolen bij voetklachten.

Ook medical taping kan tijdelijk uitkomst bieden: een tape-verbandtechniek die het gewricht stabiliseert en de belasting vermindert, met behoud van bewegelijkheid.

Hoe voorkomt u een nieuwe jichtaanval?

Volledig voorkomen is niet altijd mogelijk, maar de kans op een nieuwe aanval is met de juiste aanpak wel aanzienlijk te verkleinen:

• Drink voldoende water – minstens 1,5 liter per dag, meer in warm weer of bij inspanning
• Beperk purinerijke voeding – u hoeft geen streng dieet te volgen, maar bewuster kiezen helpt
• Matig met alcohol – met name bier is sterk geassocieerd met jichtaanvallen
• Beweeg regelmatig en houd een gezond gewicht – dit verlaagt de urinezuurwaarden
• Gebruik uw medicatie trouw – allopurinol verlaagt structureel het urinezuurgehalte in uw bloed en is bij terugkerende aanvallen vaak het meest effectief
• Zorg voor goed schoeisel – en overweeg bij terugkerende klachten een consult bij een podotherapeut

Meer informatie over jicht als reumatische aandoening vindt u op de website van ReumaNederland.

Veelgestelde vragen over jicht in de voet

Hoe weet je of het jicht is?

De combinatie van plotselinge hevige pijn in het grote teengewricht, met zwelling, roodheid en warmte, is klassiek voor jicht. Toch is een zekere diagnose alleen mogelijk via onderzoek. Uw huisarts kan het urinezuurgehalte in uw bloed meten via een bloedtest. De meest zekere methode is een gewrichtspunctie waarbij de vloeistof uit het gewricht onder de microscoop op kristallen wordt onderzocht. Dit gebeurt bij een reumatoloog. Bij twijfel of bij een eerste aanval: raadpleeg altijd uw huisarts. Meer informatie vindt u op Thuisarts.nl.

Wat kun je beter niet eten als je jicht hebt?

Beperk de inname van: orgaanvlees (lever, niertjes), rood vlees, schaaldieren (garnalen, kreeft, mosselen), vette vis zoals sardines en ansjovis, bier en gedistilleerde dranken, en frisdranken met fructose. Zuivelproducten met een laag vetgehalte, zoals magere yoghurt en magere melk, zijn juist gunstig. Een diëtist kan u helpen een eetpatroon samen te stellen dat bij uw situatie past.

Hoe kom je het snelst van jicht af?

Een acute aanval behandelt u met ontstekingsremmende pijnstillers die uw huisarts voorschrijft, zoals ibuprofen, naproxen, diclofenac of colchicine. Wacht niet te lang met het innemen van deze medicatie: hoe eerder u begint, hoe korter de aanval duurt. Zelf kunt u het gewricht koelen, uw voet omhoog leggen en veel water drinken. Een podotherapeut kan u helpen de belasting op de voet te verminderen zodat het gewricht sneller herstelt.

Welke drank helpt bij het verlichten van jicht?

Water is verreweg de beste keuze: voldoende drinken helpt de nieren om urinezuur actief af te voeren en verlaagt zo de kans op nieuwe kristalvorming. Koffie, met mate,  is in meerdere onderzoeken geassocieerd met lagere urinezuurwaarden. Vermijd alcoholische dranken, met name bier, en suikerhoudende frisdranken.

Wacht niet te lang met een afspraak

Jicht in de voet is een serieuze aandoening, maar met de juiste begeleiding goed beheersbaar. De huisarts behandelt de acute aanval; de podotherapeut helpt u de belasting op uw voet te normaliseren en terugkerende aanvallen te voorkomen.

Bij Podotherapie Mirna van Vught werken wij al meer dan 10 jaar met patiënten die last hebben van chronische voetklachten, waaronder jicht. Met vestigingen in Helmond, Aarle-Rixtel, Beek en Donk en Stiphout kunt u bij ons terecht in de regio Zuidoost-Brabant. Wij starten altijd met een grondige voetanalyse en stellen op basis daarvan een persoonlijk behandelplan op.